Laatste update op 18 november 2017

Als je de grote kerk San Zanipolo bezoekt (zeer aan te raden), vallen vooral de grafmonumenten van de doges op. Maar het aangebrachte monument met urn dat ter nagedachtenis voor de legeraanvoerder Bragadin is geplaatst, maakte op mij veel meer indruk. Een eervol monument. Bragadin kreeg tijdens een oorlog op Cyprus het tegenovergestelde van de eervolle overgave die hem beloofd was. Voor het scenario dat volgde heb je een sterke maag nodig.

Nadat de stad Famagusta op Cyprus in 1570/1571 elf lange maanden was belegerd door Ottomanen (Turken), moest generaal Bragadin zich namens Venetië gewonnen geven. Proviand en munitie waren op en er was geen hoop op nieuwe aanvullingen vanuit Venetië. Aan Bragadin was door de Ottomaanse commandant een eervolle overgave beloofd, maar hij kwam deze afspraak niet na.

Geen egards, maar horror

grafmonument Marcantonio Bragadin

grafmonument Marcantonio Bragadin

Volgens de traditie en oorlogswetten in die tijd konden er afspraken worden gemaakt over een overgave. De Turken beloofden Bragadin een vrije uittocht en zouden hem respectvol behandelen. Dat deden ze in eerste instantie ook. Maar na vier dagen werden de afspraken gebroken en wat volgde was onvoorstelbaar wreed. De evacuatie van de westerse bevolking was nog niet klaar binnen die tijd en alle christenen die nog in de stad waren, werden afgeslacht.

Bragadin zelf werd gedurende ruim twee weken gefolterd. Zijn oren en neus werden afgesneden. Met geïnfecteerde wonden werd hij langs de stadsmuur gesleept met zakken zand en stenen op zijn rug. Vervolgens werd hij op een stoel gehesen en vastgebonden aan de ra van het vlaggenschip om te worden uitgejouwd. Toen volgde de climax: hij werd levend gevild op 17 augustus 1571. Van zijn overblijfselen werd een soort strooien pop gemaakt waarmee men een victorietocht opsierde.

Gruwelijkheden tegen Bragadin, beschreven door Couperus

Louis Couperus schreef:

De bloedige schim van Marcantonio Bragadin…Bloediger dan de schim van Banco rijst het vreeslijke spook daar voor ons…
Het is voor Famagosta, hoofdstad van Cyprus, die de Turken belegeren; na maanden heldhaftige verdediging is de stad genoodzaakt zich over te geven; de Turksche Pascha, in de hoffelijkste termen, prijst den moed der bezetting en is genegen tot eervolle voorwaarden. Bragadin, gouverneur van Cyprus, zelve, zal de sleutels der stad den Pascha in zijn kamp komen overhandigen. Hij komt omringd van zijn staf, in den rooden mantel zijner waardigheid, het roode zonnescherm boven zijn hoofd opgestoken…De Pascha, eerst hoffelijk, dan kouder, springt plotseling op en verwijt Bragadin in hevige termen den dood veler Muzelmannen…De Venetiaansche officieren worden doorstoken; voor Bragadin zijn de verfijndste martelingen uit gedacht. Drie malen wordt hem de nek ontbloot op het blok; drie malen heft de beul zijn zwaard; drie malen blijft de veroordeelde gespaard…Zijne ooren worden af gesneden; durende tien dagen dwingen de beulen hem zware zakken met zand te zeulen naar de batterijen en telken keer den grond voor des Pascha’s tent, die hij telkens voorbij gaat, te kussen…Hij hangt geheschen aan een mast van een der schepen, over geleverd aan den spot der matrozen…Dan nadert, langzaam het einde…Op het stadsplein wordt hij ontdaan van zijn kleederen, geketend aan een staak op het schavot en levend gevild, voor de oogen des Pascha’s…Zijn huid dan, met stroo gepropt, wordt op een koe geheschen, en, het roode zonnescherm boven die verschrikkelijkheid op gestoken, dit vreeslijke overblijfsel rond geleid door de straten der stad; eindelijk, aan den boegspriet gehangen van de galei des Turkschen admiraals, wappert het zijn bloedige trofee, tot Constantinopel toe… De familie kocht later den huid terug en wat over was van Bragadin, werd in een urn besloten en bij gezet in Ss. Giovanni e Paolo…

Eremonument in Chiesa San Zanipolo

De huidresten van Bragadin werden later uit Constantinopel meegenomen door de jonge zeeman Girolamo Polidori uit Verona. Hij bracht de resten terug naar Venetië waar ze, na preservatie in de Chiesa San Gregoria, in een urn op het monument in de Chiesa San Zanipolo zijn geplaatst ter nagedachtenis van Bragadin. Als je de kerk binnengaat, vind je het Bragadin-monument aan je rechterhand.

de generaal werd levend gevild

de generaal werd levend gevild

Volgens de website van de kerk (voluit Basilica Santi Giovanni e Paolo), is de urn in op 24 november 1961 geopend voor studie. De barbaarse historie lijkt bevestigd, want in de urn vond men daadwerkelijk menselijke huidresten.

 

Slag bij Lepanto

De nederlaag en de barbaarse behandeling van Bragadin leidden een paar jaar later tot een overwinning die bekend is geworden als de Slag bij Lepanto in 1571. Het was voor de Venetianen de belangrijkste zeeslag en een van de belangrijkste oorlogsoverwinningen uit de geschiedenis van de republiek. In het dogepaleis vind je verschillende grote schilderwerken waar de zeeslag wordt uitgebeeld, zie ook ‘Zeeslagen’.

Gedicht De martelaar

Aan het verhaal van Bragadin koppel ik het gedicht ‘De martelaar’ van De Mérode. Het komt uit de bundel De steile tocht en is geschreven op 5 december 1928.

De martelaar

Toen heeft zijn hart, lang door zijn angst belet,
Een wraakschreeuw naar den hemel uitgestooten
En in Gods ooren donderden de schoten
Die deze ziel losbrandde tot ontzet.

En God kwam neder; en dit grijs benet
Gelaat werd van Zijn heerlijkheid omvloten
En onaantastbaar; en zijn vuist’ ontsloten
Als knoppen, en ontbloeiden in gebed.

En toen de beul in een beklemmend zwijgen
De vlammen door het drooge rijs liet stijgen,
Scheen ’t of zijn hoofd den dood begroetend neeg.

En ’t was of men de armelijke resten
Verbrandde van ruw neergehaalde nesten,
Terwijl een vogel ruischende ontsteeg.

monument Bragadin in de Zanipolo-kerk

monument Bragadin in de Zanipolo-kerk

Links


0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *